Droogte en BedrijfswaterWijzer_KTC De Marke

Nieuws

De Marke scoort hoog op droogtevoeligheid in BedrijfsWaterWijzer

Gepubliceerd op
27 juli 2017

Het onderdeel ‘Droogte’ van de BedrijfsWaterWijzer geeft het risico op verdroging van grond en gewassen weer en brengt in beeld in hoeverre water als productiemiddel optimaal ingezet wordt. Proefbedrijf De Marke bevindt zich op zeer droogtegevoelige grond. De Marke heeft dan ook veel gedaan aan het zo goed mogelijk benutten van water voor ruwvoerproductie. Hoe scoort De Marke in de BedrijfsWaterWijzer op dit onderdeel en hoe gaat De Marke hiermee om in de praktijk?

De BedrijfsWaterWijzer geeft de droogtegevoeligheid weer van het bedrijf en zijn percelen in termen van risico’s op droogtestress in gewassen, rekening houdend met  het bodemtype, de  grondwaterdynamiek en de waterhuishouding. Op De Marke is het risico op droogtestress groot doordat De Marke ligt op grond met een dun humeus dek van ongeveer 30 cm met daaronder zand met een heel laag organisch stofgehalte (klapzand, zie Figuur 1). Het grondwater staat in de zomer 2 tot 3 meter diep. Capillaire opstijging van vocht tot aan de wortels van de gewassen, is daardoor grotendeels uitgesloten.

Figuur 1: Bodemprofiel van De Marke.
Figuur 1: Bodemprofiel van De Marke.

Droogtestrategie

Deze omgevingsomstandigheden zijn moeilijk te beïnvloeden. Het beïnvloeden van de waterhuishouding door opzetten van het slootpeil is niet effectief. In het verleden is geëxperimenteerd met het opzetten van het peil van een watergang om de naastgelegen percelen te vernatten. Het water stroomde echter niet vanuit de sloot de percelen in, maar werd in minder dan 10 meter van de sloot neerwaarts afgevoerd. Het draait op De Marke dus om het zo goed mogelijk omgaan met de droogte door toepassen van een bedrijfsvoering met een droogtestrategie. Vasthouden van neerslag, vergroten van de vochtbeschikbaarheid voor het gewas en efficiënt beregenen zijn onderdelen van de droogtestrategie van De Marke.

Vasthouden van neerslag

Op De Marke komen geen greppels voor en zijn de percelen praktisch vlak. Dit voorkomt snelle afvoer van water en bevordert zo het vasthouden van neerslag in de humeuze bovengrond. Greppels in het maaiveld zouden water immers versneld oppervlakkig kunnen afvoeren, evenals percelen die op afschot liggen of een bolle ligging hebben. Een rulle bodem met een hoge infiltratiecapaciteit van water draagt ertoe bij dat de neerslag in elk geval de bodem in zijgt en daar maximaal kan worden vastgehouden en benut door gewassen. Daarom is er ook veel aandacht voor het voorkomen van structuurbederf van de bodem door overdreven veel bodembewerking of door verdichting als gevolg van vastrijden met te zware machines en hoge bandendruk zijn.

Verhogen vochtbeschikbaarheid voor het gewas

Organische stof draagt bij aan de berging van water in de wortelzone. Daarom is veel aandacht voor het behoud en beheer van organische stof in de bodem op De Marke. Gras ‘voedt’ de bodem met organische stof. Op een schrale grond staat een graslandfase na maïs daarom gelijk aan bodemreparatie. Door wisselbouw met gras en maïs wordt organische stof op De Marke zo goed mogelijk verdeeld over de percelen, zodat het vermogen om vocht te bergen op elk perceel op niveau blijft. Ook een maximale ontwikkeling van een vanggewas dat vervolgens wordt ondergewerkt, draagt hieraan bij.
In het bouwplan van De Marke is het aandeel maïs met ongeveer 35% van het areaal relatief hoog. Dit hoge maïsaandeel is gunstig voor efficiënt gebruik van water. Maïs heeft namelijk veel minder water nodig om een kg droge stof te produceren dan gras: 210 en 370 kg water per kg droge stof voor respectievelijk maïs en gras. Het maïsaandeel wordt natuurlijk niet alleen door de efficiënte benutting van water bepaald. Het bouwplan-inclusief het aandeel maïs- moet ook passen in een wisselbouwschema met een goed management waarbij voldaan wordt aan milieurandvoorwaarden, behoud van bodemkwaliteit en moet passen in het rantsoen. De derogatievoorwaarde stelt dat het maïsaandeel op een bedrijf niet hoger dan 20% mag zijn om overmatige nitraatuitspoeling te vermijden. De Marke heeft dus een ander optimum maar voldoet daarmee niet aan de voorwaarde voor derogatie.
Er is veel nagedacht over de mogelijkheden om de vochtbeschikbaarheid te verhogen door te werken met diep wortelende gewassen. Tot nog toe hebben we geen mogelijkheden gezien om hier gebruik van te maken doordat de wortels niet in de zeer schrale laag onder de bouwvoor zullen doodringen.
In het voorjaar is de bodem nog meestal veldverzadigd, wat goede gewasgroei mogelijk maakt, terwijl de droogte in midden zomer vaak echt toeslaat met een vochtgehalte in de bodem dat kan zakken onder 2%. Daarom is het gunstig om de gewasgroei vroeg in het groeiseizoen zo goed mogelijk te benutten. Dit ondersteunen we door de bemesting van gras te concentreren op de eerste twee snedes. Dit vormt de basis voor de voorraad voor het stalseizoen. Onderzaai Italiaans raaigras in maïs wordt zo getimed dat de onderzaai klein blijft gedurende de ontwikkeling van de maïs, zodat de onderzaai niet concurreert met de maïs om water.      

Beregenen op maat

Ondanks al deze maatregelen is op De Marke beregenen in ‘normale weerjaren’ nog wel nodig. Beregenen wordt zo efficiënt mogelijk gedaan. Immers, bij het produceren van schoon grondwater, hoort wel dat er per saldo nog een zekere grondwateraanvulling plaatsvindt. Dat vergt een terughoudend gebruik van grondwater voor beregening.
Gras wordt in het voorjaar nog wel beregend om de groei er in te houden. In de midzomer is beregenen op heel droge dagen minder effectief. Beregenen staat onder deze omstandigheden ten dienste van behoud van de graszode. Maïs wordt slechts beregend tijdens de bloei en de kolfzetting. Verder kan maïs zich redden met de beschikbare hoeveelheid vocht.

Scoren in de BedrijfsWaterWijzer

De score van De Marke op droogte in de BedrijfsWaterWijzer.
De score van De Marke op droogte in de BedrijfsWaterWijzer.

In de naastgelegen afbeelding is de score van De Marke in de BedrijfsWaterWijzer weergegeven. Hieruit blijkt dat omstandigheden op de De Marke veel risico rondom droogteschade met zich meebrengt. Maar door het toepassen van de juiste managementmaatregelen neemt het risico aanzienlijk af.